Inburgering Coach
Guide

Vrijstelling of ontheffing van de inburgeringsplicht

Gehele vrijstelling betekent dat u het examen niet hoeft te doen; bij gedeeltelijke vrijstelling doet u een deel niet, en bij ontheffing hoeft u een examen niet te doen, of mogelijk helemaal geen examens meer te doen. DUO gaat over de inburgeringsplicht in Nederland en de IND beoordeelt het inburgeringsvereiste bij een aanvraag voor een sterkere verblijfsvergunning ([DUO](https://www.inburgeren.nl/minder-of-geen-examens/diploma-gehaald.jsp), [DUO](https://www.inburgeren.nl/minder-of-geen-examens/ziekte-of-handicap.jsp), [IND](https://ind.nl/nl/met-een-verblijfsvergunning-wonen-in-nederland/inburgering-bij-sterkere-verblijfsvergunning)).

Sanne de Vries Vaste auteursnaam, zie ons redactiebeleid
• Bronnen gecontroleerd op 5 okt 2026

Gehele vrijstelling betekent dat u het examen niet hoeft te doen; bij gedeeltelijke vrijstelling doet u een deel niet, en bij ontheffing hoeft u een examen niet te doen, of mogelijk helemaal geen examens meer te doen (DUO, DUO). DUO gaat over de inburgeringsplicht in Nederland en de IND beoordeelt het inburgeringsvereiste bij een aanvraag voor een sterkere verblijfsvergunning (IND).

Eerst dit onderscheid — DUO of IND?

In Mijn Inburgering kunt u zien welke examens voor u gelden (DUO).

De IND beoordeelt of u aan het inburgeringsvereiste voor een sterkere verblijfsvergunning voldoet; dit is iets anders dan de inburgeringsplicht in Nederland (IND).

Als u nog twijfelt over de rollen, lees dan ook welke rol DUO en de gemeente hebben. Voor de eisen voor inburgering bij naturalisatie kijkt u naar de voorwaarden voor naturalisatie.

Vrijstelling en ontheffing betekenen niet hetzelfde

Bij DUO zijn er twee soorten vrijstelling: geheel en gedeeltelijk. Bij gehele vrijstelling hoeft u het examen niet te doen; bij gedeeltelijke vrijstelling hoeft u een deel niet te doen, maar moet u de andere delen nog wel doen (DUO). Een diploma of certificaat geeft niet automatisch vrijstelling: DUO beoordeelt of het aan de voorwaarden voldoet (DUO).

Bij een medische aanvraag kan een ontheffing betekenen dat u een examen niet hoeft te doen of helemaal geen examens meer hoeft te doen. DUO beslist over de aanvraag (DUO). Bij de IND gaat het om vrijstelling of ontheffing van het inburgeringsvereiste voor de betreffende verblijfsaanvraag (IND).

Welke wet geldt voor u?

De datum waarop u inburgeringsplichtig werd, is belangrijk. Als u op of na 1 januari 2022 inburgeringsplichtig werd, geldt de Wet inburgering 2021; de IND noemt die grens ook op haar informatie over inburgering (IND). DUO heeft aparte informatie over minder of geen examens onder de Wet inburgering 2013 en de Wet inburgering 2021 (DUO).

Zoek uw brief van DUO op of kijk in Mijn Inburgering om uw situatie te controleren (DUO). DUO biedt afzonderlijke formulieren voor Wi 2013 en Wi 2021 (DUO).

Vrijstelling door een diploma of eerder examen

DUO noemt onder meer vmbo, havo, vwo en mbo niveau 2 of hoger; voor hbo en universiteit moet de opleiding in het Nederlands zijn gevolgd (DUO). Voor een diploma uit België of Suriname moet de opleiding in het Nederlands zijn en moet u een voldoende hebben voor Nederlands (DUO).

DUO noemt bijvoorbeeld het Staatsexamen Nt2, deelcertificaten en bepaalde Nederlandse eindexamencijfers voor Nederlands (DUO). Voor een buitenlands diploma moet uit het document blijken dat u een of meer onderdelen op ten minste A2-niveau onder Wi 2013 of B1-niveau onder Wi 2021 hebt behaald, en moet de opleiding zijn gevolgd bij een door de overheid van dat land erkende instelling (DUO).

Voorbeeld: u hebt een deelcertificaat Nt2 en wilt weten of u nog alle examenonderdelen moet doen. Verzamel het certificaat en controleer met DUO of het onderdeel en uw wet onder de voorwaarden vallen; vraag de vrijstelling aan in plaats van zelf aan te nemen dat het certificaat automatisch genoeg is (DUO).

Er zijn ook andere mogelijke gronden. Het DUO-overzicht noemt voor Wi 2021 onder meer een ernstige ziekte of een beperking, en een Nt2-certificaat of diploma dat gedeeltelijke vrijstelling kan geven (DUO). Onder Wi 2013 noemt DUO onder meer minimaal 600 uur cursus, een ernstige ziekte of beperking, en bepaalde situaties waarin iemand al lang in Nederland woont en heeft gewerkt (DUO). De voorwaarden verschillen per grond en wet, dus controleer uw specifieke situatie op het officiële overzicht.

Lees ook onze Engelstalige uitleg over vrijstelling en ontheffing van het inburgeringsexamen of meer uitleg over het inburgeringsexamen.

Ontheffing bij ziekte of beperking

Hebt u een ernstige ziekte of beperking en kunt u daardoor niet inburgeren? Dan kunt u misschien ontheffing krijgen als u verplicht moet inburgeren onder Wi 2013 of Wi 2021 (DUO). Is uw ziekte of beperking niet blijvend, dan kunt u volgens DUO in plaats daarvan extra tijd aanvragen; die aanvraag is gratis (DUO). Een medisch onderzoek door een arts van Argonaut hoort bij de procedure, waarna DUO beslist (DUO).

Voor een aanvraag voor medische ontheffing betaalt u €225. Als u ontheffing krijgt, betaalt DUO dat bedrag terug; als de arts oordeelt dat u binnen vijf jaar kunt inburgeren, krijgt u geen ontheffing en wordt het bedrag niet terugbetaald (DUO). DUO vermeldt ook dat medische documenten niet met de aanvraag moeten worden meegestuurd; neem die mee naar de afspraak met de arts van Argonaut (DUO).

Zo vraagt u vrijstelling of ontheffing aan

Voor vrijstelling op basis van een diploma vult u het aanvraagformulier in en stuurt u het met de gevraagde bewijsstukken per post naar DUO (DUO). DUO beslist of u vrijstelling krijgt en of die geheel of gedeeltelijk is (DUO). Controleer de voorwaarden en bewijsstukken op het formulier voordat u het verstuurt (DUO).

Voor medische ontheffing vraagt u aan via Mijn Inburgering, bij ‘Digitale formulieren’ en ‘Aanvraag ontheffing bij ziekte’; als inloggen niet lukt, noemt DUO een papieren formulier als alternatief (DUO). Voor vrijstelling of ontheffing van het inburgeringsvereiste bij de IND vult u de bijlage Inburgeringsvereiste in en stuurt u die met de gevraagde bewijsstukken mee met uw verblijfsaanvraag (IND). De IND beoordeelt de stukken en uw persoonlijke situatie (IND).

Wat als u nog geen beslissing hebt of uw aanvraag wordt afgewezen?

Volg de voorwaarden in uw brief en Mijn Inburgering terwijl u uw aanvraag controleert; op de DUO-pagina staat dat u in Mijn Inburgering ziet welke examens u moet doen (DUO). Als uw termijn nadert, bekijk dan wat u kunt doen als uw inburgeringstermijn bijna afloopt.

Controlelijst vóór u aanvraagt

  • Gaat uw vraag over de inburgeringsplicht bij DUO of over het inburgeringsvereiste bij de IND? De IND geeft aan dat dit verschillende zaken zijn (IND).
  • Weet u onder welke wet u valt? De IND noemt 1 januari 2022 als grens voor de Wet inburgering 2021 (IND).
  • Hebt u het juiste bewijsstuk en het juiste formulier voor uw aanvraag? Op het DUO-formulier staan de voorwaarden en de papieren die u moet meesturen (DUO).
  • Weet u of u gehele vrijstelling, gedeeltelijke vrijstelling of ontheffing aanvraagt? DUO beschrijft de soorten vrijstelling en beslist welke u krijgt (DUO).

Wilt u alvast oefenen voor de onderdelen die u nog moet doen? Oefen dit en laat uw antwoorden nakijken.

Verder lezen

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen vrijstelling en ontheffing?

Bij DUO zijn er twee soorten vrijstelling: geheel en gedeeltelijk. Bij gehele vrijstelling hoeft u het examen niet te doen; bij gedeeltelijke vrijstelling hoeft u een deel niet te doen. Een medische ontheffing kan betekenen dat u een examen niet hoeft te doen of helemaal geen examens meer hoeft te doen. DUO beoordeelt de aanvraag ([DUO](https://www.inburgeren.nl/minder-of-geen-examens/diploma-gehaald.jsp), [DUO](https://www.inburgeren.nl/minder-of-geen-examens/ziekte-of-handicap.jsp)).

Welk formulier moet ik voor vrijstelling gebruiken?

Vul het DUO-formulier in en stuur het met de gevraagde stukken per post op. Op het formulier staan de voorwaarden en welke papieren u moet meesturen ([DUO](https://www.inburgeren.nl/minder-of-geen-examens/diploma-gehaald.jsp)).

Geldt een DUO-vrijstelling ook voor mijn verblijfsaanvraag bij de IND?

De IND beoordeelt het inburgeringsvereiste voor bepaalde verblijfsaanvragen; de IND vermeldt dat dit iets anders is dan de inburgeringsplicht in Nederland ([IND](https://ind.nl/nl/met-een-verblijfsvergunning-wonen-in-nederland/inburgering-bij-sterkere-verblijfsvergunning)).

Wat kost een medische ontheffing bij DUO?

Een aanvraag voor ontheffing kost €225. Krijgt u ontheffing, dan betaalt DUO het bedrag terug; als de arts oordeelt dat u binnen vijf jaar kunt inburgeren, krijgt u geen ontheffing en wordt het bedrag niet terugbetaald ([DUO](https://www.inburgeren.nl/minder-of-geen-examens/ziekte-of-handicap.jsp)).

Related guides